روایت و کنش جمعی

روایت و کنش جمعی عنوان کتابی ست که ادعا میکند به کمک نظریه روایت می توان سه چالش اصلی در خصوص کنش جمعی را برطرف کرد به این معنا که روایت قادراست خیرجمعی ایجاد کند و افراد را به سمت این خیر همگرا کند تا کنش جمعی شکل بگیرد ونیز باعث تقویت کنش جمعی میشود تا رسیدن به هدف و پیروزی .این کوتاهترین خلاصه ای ست که می توان از این کتاب جذاب و مهم طرح کرد. در واقع نظریه روایت به مثابه نظریه برای تمام فصول . من ابتدا به چند فراز مهم از کتاب می پردازم وسپس با تاکید بر عنوان اصلی ومطرح در محافل علمی جهان که سیاست روایتی ست به مقایسه آن با اقصاد روایتی می پردازم.نگاهی به تجربه زیسته خودمان نشان میدهد که آنچه مردم را به عرصه خیابان آورده و شورش ها را رقم میزند و یا اعتراضات را شکل میدهد داده های آمار و اطلاعاتی نیست بلکه روایتی ست که افراد از وضع موجود ارایه می دهند . حتی گاهی ایده جمعی در مخالفت یا موافقت با یک موضوع داده های مخدوشی دارند ولی روایتی که از موضوع می شود برای آنها جذاب است. درواقع روایت همانگونه که در تعریف خیرجمعی توانمند است در وارونه جلوه دادن شرو همگرایی مردم برای رسیدن به آن موفق است. از این رو این نظریه می تواند در هردوسو کاربرد داشته باشد. برای مثال یکی از روشهایی که کتاب به آن اشاره دارد بحرانی جلوه دادن شرایط ودیگری تاکید بر خطر دشمن است. این ادبیات می‌تواند درهنگام حفظ از کیان سرزمین ارزشمند باشد اما از یک زاویه دیگر می تواند شرایط امنیتی و سرکوب مخالفان و نظام استبدادی را به بهانه همین دشمن فرضی را فراهم کند و یا حتی مردم را برای ورود به یک جنگ خودساخته و فریبکارانه آماده کند. لذا باید توجه داشت که با فرض این که بشود پذیرفت روایت در قالب نظریه می گنجد و می تواند رویدادهای سیاسی احتماعی را توضیح دهد هم باید بر این ادعا خط بطلان کشید که روایت انسان ها را الزاما حول خیرجمعی گرد می‌آورد. امااز منظر اقتصادی هم اقتصاد روایتی داعیه اهمیت روایت‌ها در کنش های اقتصادی دارد. انجا از برخی کلان روایت ها صحبت میکنیم که رویدادهای اقتصادی را رقم می زنند. اقتصاد روایتی بعد از نقدهای بسیاری که به جریان اقتصاد متعارف شد و انسان عقلایی زیر سوال رفت و پس از انکه اقتصادرفتاری به صحنه آمد مجال طرح پیدا کرد. نقطه اشتراک اقتصاد روایتی و سیاست روایتی هم ایجاد یک باور جمعی است که می تواند در بزنگاههای تاریخی سرنوشت ساز شود و رویداداقتصادی یا کنش جمعی را رقم بزند. شناخت این ابر روایت ها بسیار مهم است . برای مثال در روایت های فرهنگ ما موضوع ظلم افراد توانگر به زیردستان الگویی تکرارشونده ساخته ودر برخی از مقاطع تاریخی موانع رشد سرمایه داری وانباشت سرمایه ویا برآمدن قدرتهایی که با شعار ستاندن حق مظلوم را شاهدیم که در آن فرد یا نظام اندیشه ای با مفتون کردن اجتماع و ایجاد حس رضایت از پیوستن به یک کنش جمعی به مقاصد خود میرسد.این موضوع گاهی با ایجاد حس شرم در افراد از این که بی عمل هستند وهیچ تاثیری بر پیرامون خود ندارند با اسنفاده از مفاهیم جاودانگی انگیزه کنش و حتی پرداخت هزینه را در افراد ممکن میکنند. روایت دیگر فساد دولتهاست که در بسیاری از جوامع وجود این لویاتان هابزی خود عاملی ست تا از هر آنچه که از گردونه دولت خارج است استقبال شود . همین روایت است که رمز ارز را محل وفاق قرار میدهد و بسیاری به دلیل هم اوایی با روایت دولت فاسد از پولی که منشا غیر دولتی دارد استقبال میکنند و رفتار جمعی در قبالش دارند. بار دیگر به موضوع کتاب برمیگردم و هدفم از ورود به بحث اقتصادی این بود که بگویم اهمیت روایت در سرنوشت انسان ها و چگونگی تصمیم گیری آنها در همه ابعاد زندگی بررسی شده است .اما به نظرم کتاب فراز های درخشانی دارد که نمی شود از کنارشان به راحتی رد شد وباید همچون مسافری در ایستگاه هایی نشست و گذری به تاریخ وادبیات ایران انداخت و بعد عبور کرد. یکی از این ایستگاهها نقش اسطوره‌های ریشه دار فرهنگ است .در واقع روایتهای هر فرهنگ به مثابه خزانه های کنش جمعی ست که به رفتارهای مردم شکل می دهد .بنابراین ایران باوجود سابقه تاریخی و ادبیات غنی و قدمت انتقال سینه به سینه روایت ها از نسلی به نسل دیگر از ظرفیت روایی بالایی برخوردارست که استفاده از آن میتواند برای کنش گرانی که به دنبال ایجاد وفاق ملی و یا اجماع عمومی هستند سرمایه غنی باشد. در انتها به واژه مفت سواری اشاره کنم که در اقتصاد سواری مجانی گفته می‌شود . با احترام به نظر مترجم عبارت مفت سواری بار منفی دارد و نوعی ارزشکذاری بریک رفتار ست و عمومیت بخشی به آن است .درحالیکه یک کنش جمعی میتواند تدریجی واصلاح گرانه باشد و افراد متناسب ظرفیت و امکانات خود در مراحب مختلف وفراخور وضعیت خودشان برای رسیدن به نفع جمعی با کنشگران همراه شوند. تنها در شرایط انقلابی و تغییرات رادیکال است که می شود عدم حضورها را به نوعی زرنگی برای استفاده از دستاوردها بدون پرداختن هزینه تعبیر کرد . از این رو من معتقدم سواری مجانی به لجاظ گستره معنایی واژه مناسب تری ست زیرا گروههای بیشتری از کسانی که با انگیزه های متفاوت در کنش جمعی شرکت نمی کنند را دربر می‌گیرد. از جذابیت های دیگر کتاب وجود مثالهای بی شماری ست که فهم کتاب را راحتتر وخواندنی تر کرده ست. برای مثال نویسنده معتقد ست در کنش های توسعه پایدار و جنبشهای محیط زیستی که خاستگاه غربی دارد پیوند هویت آمریکایی با حیات وحش متصل بوده وبا فرهنگ عامیانه آمریکایی پیوند خورده است را می بینیم. یانمونه هایی از سخنرانی های تاریخی نیز در کتاب هست که بسیار خواندنی ست . ضمن تشکر از ناشر و مترجم کتاب خواندن آن را به همه به ویژه نهادهای مدنی و سیاسی توصیه میکنم.